Advert Advert Advert
İsmet Kadıoğlu
İsmet Kadıoğlu
Giriş Tarihi : 30-01-2020 11:14

LİBYA'DA 400 YIL OSMANLI ADALETİ

Libya’nın tarihi MÖ. 400 yıllarında yaşamış olan Berberilerle başlar. Berberiler, uzun müddet Fenikelilerin istilasında kalmıştır. Libya, bundan sonra birçok milletlerin istilasına uğradı ve pek çok medeniyetlerin tesirinde kaldı. Libya’yı önce Kartacılılar, sonra Romalılar idareleri altına aldılar. Romalılar buraya Afrika adını verdiler. Bu isim yıllar sonra bütün kıta için söylenir oldu. Libya bir süre Bizans kontrolünde kaldı.

Sonra Emevi orduları bölgeyi Bizanslılardan temizleyerek, İslam dininin buralarda yayılmasına sebep oldu. Emevilerden sonra kurulan Abbasi Devleti’nin valileri tarafından idare edildi. Ve sırasıyla Libya, Fatimiler, Eyyübi Devleti ve Memluklular idaresine geçti.

1551 yılında, Turgut Reis tarafından Libya fethedilmiş ve Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştı. Libya, 400 yıl Osmanlı adaleti ve idaresi altında huzur ve refah içinde yaşadı. Bir dönem, Libya’yı Dayı denilen beyler yönetti. Dayılar birer devlet başkanı gibi başka devletlerle ikili antlaşmalar bile yapabiliyorlardı.

Osmanlılar 1835 yılında Libya’daki kontrolü yeniden sağlayarak merkezi yönetime bağladılar. Ancak, 1889 yılında kurulan İttihat ve Terakki teşkilatı Osmanlı Devleti yönetiminde etkili olmaya başladı ve 27 Nisan 1909 yılında Abdülhamid’in hal’i’den sonra cemiyet daha etkili bir siyasi aktör haline geldi. Ve Osmanlı Devleti’nin başına geçen İttihat ve Terakki’nin üç kıtaya yayılmış Osmanlı topraklarının elden çıkmasına sebep olduğu gibi, Libya da aynı akıbete uğradı. İtalyanlar, Libya’ya saldırmışlar, diğer Afrika ülkeleri gibi Avrupa Devletlerinin mücadele alanı olmuştur.

Osmanlı Devleti’nin bir vilayeti olan Trablusgarp ve Bingazi müstakil sancağı, son derece savunmasız ve İtalyan işgaline açık bir durumda bulunuyordu. Bu sırada, İtalyanlar, Osmanlı Afrika’sını ele geçirmek üzere 1911’de ansızın Trablus’a asker çıkardılar.

Mustafa Kemal kurmay yüzbaşı olduktan sonra, 13 Eylül 1911’de İstanbul’da Genelkurmay’da bir göreve tayin edilmişti. Libya’da pek az kuvvetimiz vardı. İtalyanların Trablus’a asker çıkarması üzerine, Osmanlı’nın genç ve yıldız subayları, birer ikişer, Mısır ve Tunus üzeri Trablus’a gittiler. Mustafa Kemal de Trablus’a gidenler arasındaydı. Emrine aldığı kuvvetlerle ilk defa Tobruk’a taarruz etti ve İtalyanları durdurttu.  Ancak İtalyanlar çok güçlüydü. Nihayet 1911 yılında Uşi Antlaşması ile ülke, İtalyanların eline geçti. Fakat Libyalı emirler, zaman zaman İtalyanlara karşı isyanlar başlattıkları olmuştur.

Devamında; İkinci Dünya Savaşı sırasında Libya, Kuzey Afrika bölgesinin önemli bir savaş alanı olmuştur. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra bölge, Fransa ve İngiltere’ye bırakıldı. Birleşmiş Milletler 1949’da Libya’nın bağımsız bir ülke olması gerektiği kararını aldı. Libya’yı, 1920’lerden beri İtalyanlarla mücadele etmiş ve Mısır’da sürgünde olan, Şeyh İdris temsil etti. 1951’de Libya bağımsızlığını kazandı ve Şeyh İdris ülkenin kralı oldu. Libya, 1953 yılında Arap Birliği’ne ve 1955’te de BM’ye üye oldu.

Libya, 1963 yılında on yönetim bölgesine ayrıldı. 1969’da meşruti krallık haline getirildi. İki yıl sonra ordu içindeki genç subaylar ihtilal hazırlığına girdiler. Kral İdris’in Türkiye’yi ziyaret ettiği bir zamanda, yüzbaşı rütbesiyle Muammer Kaddafi bir grup subayla beraber kral İdris’e karşı bir darbe yaptı. Libya Arap Cemahiriyesi’ni kurarak; önce başbakan sonra da devlet başkanı oldu. Libya’daki ABD ve İngiltere’ye ait üsler kapatıldı. ABD ile karşılıklı ticari engellemelerin ve Akdeniz’deki askeri sürtüşmelerin arkasından ABD uçakları Trablus ve Bingazi’yi bombaladı. 1986’daki bu saldırı Kaddafi’nin ülke içindeki yerini yeniden güçlendirdi.

Sonraki yıllarda, Libya lideri Muammer Kaddafi’ye bağlı birliklerin halka baskı ve şiddet uygulaması ve BM kararlarına uyulmaması gibi gerekçelerle, Fransa, Birleşik Krallık ve ABD’nin önderliğinde Libya’ya karşı 18 Mart 2011 akşamı havadan askeri operasyon başlatıldı. Böylece BM ve halk 22 Ağustos 2011’de, 42 yıllık Kaddafi iktidarına son verdi. Ayaklanmanın sonlarında Sirte yakınlarında Kaddafi’nin konvoyuna NATO destekli saldırı düzenlenmiş, bu saldırıdan yara almadan kurtulan Kaddafi, saklandığı bir geçitte isyancılar tarafından yakalanarak linç edilmiştir. Kaddafi’nin devrilmesi sonrası Libya’da farklı gruplar arasında çatışmalar ve iç savaş çıkmış ülke istikrarsız bir şekilde hükümetsiz kalmıştır. Ocak 2016’da BM kontrolünde kurulan Ulusal Mutabakat Hükümeti’ne muhalif gruplar lideri Halife Hafter, Muammer Kaddafi’nin de devrilmesinde payı olan kişilerdendir. İnşallah bir sonraki yazımda Halife Hafter’ın kim olduğundan bahsedeceğim.
Hoş olun. Ocak 2020, Adana. İsmet Kadıoğlu.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NELER SÖYLENDİ?
@
İsmet Kadıoğlu

İsmet Kadıoğlu

DİĞER YAZILARI TÜRKİYE TEKNOLOJİ TAKIMI VAKFI (T3)-2 05-08-2020 13:42 TÜRKİYE TEKNOLOJİ TAKIMI VAKFI (T3)-1 27-07-2020 08:53 YERLİ OTOMOBİL DEVRİM ve ERBAKAN 15-07-2020 14:44 ŞAKİR ZÜMRE ve İLK MİLLİ CEPHANE FABRİKASI 07-07-2020 17:51 MARSHALL ve SÜT TOZU 28-06-2020 15:40 NURİ DEMİRAĞ ve UÇAK FABRİKASI 17-06-2020 20:33 TAYYARECİ VECİHİ HÜRKUŞ 09-06-2020 15:33 NURİ KİLLİGİL'İN SİLAH FABRİKASINDA ÇIKARILAN YANGIN ve PATLAMA-2 03-06-2020 09:37 NURİ KİLLİGİL'İN SİLAH FABRİKASINDA ÇIKARILAN YANGIN ve PATLAMA-1 27-05-2020 19:24 LAK LAK, VAK VAKLA GEÇEN ÖMÜRLER 17-05-2020 22:27 ÜSEYİN EMMİ ve ÜSNÜ EMMİNİN IRAMAZANI 08-05-2020 21:17 GERÇEK DOSTLUK, ÇUKURDA BİRİKEN YAĞMUR SUYU DEĞİL. 29-04-2020 15:07 VİRÜS NE ZAMAN BİTER? 20-04-2020 10:05 VİRÜS 3.DÜNYA SAVAŞINI ÇIKARDI 13-04-2020 11:07 BEN 70 YAŞINDAYIM. BEN ve BENİM GİBİ OLANLAR ALINIYORUZ 05-04-2020 09:22 VİRÜS ve DUADAN RAHATSIZ OLAN PROVAKATÖRLER 29-03-2020 11:49 EVDEKAL 22-03-2020 11:55 KÖPEKSİZ KÖYDE DEĞNEKSİZ GEZENLER 09-03-2020 18:56 KRİSTAL ÇOCUK ATAKAN ve OYUN 02-03-2020 09:17 ANAMUR'DA İLK DERSHANE, ÖZEL OKUL ve İSMET DEMİR 19-02-2020 10:20 EN KALİTELİ PETROLE SAHİP LİBYA'DA TERÖRİSTLER LİDERİ HAFTER KİMDİR? 10-02-2020 00:09 LİBYA'DA 400 YIL OSMANLI ADALETİ 30-01-2020 11:14 NEREYE GİDECEĞİMİZİ BİLEBİLMEK İÇİN MASTER MI YAPALIM? 22-01-2020 10:57 "KURBAĞALAR İÇİN GÖL" / "KÖPRÜYÜ YIKARIZ" 12-01-2020 12:54 "68 MODEL SOLCU TAVRI" 31-12-2019 16:51 ANAMUR'DA DOĞALGAZ 25-12-2019 10:17 KLİMA ve MUZ SERASINDA DOĞALGAZ 24-12-2019 10:12 ÇORBA EDELİM 18-12-2019 16:03 AK PARTİ UMUT PARTİSİ 08-12-2019 18:08 PORF. DR. TURAN GÜVEN'İ ÖLÜM MELEĞİ DAİMİ EVİNE GÖTÜRDÜ 25-11-2019 10:00 "ÇOK BÜYÜK BİR LİDERİNİZ VAR. BEN BU ADAMIN HAYRANIYIM." dedi 18-11-2019 13:53 "6 YILIN EMEĞİ 6 GÜNDE YOK OLDU" 06-11-2019 20:27 BARIŞ PINARI HAREKATI ve SAĞ OLASIN DİPLOMASİ 25-10-2019 08:52 IMF/SURİYE TOPLANTISI. ŞÜKREDELİM TEMEL 15-10-2019 19:44 DEPREM ve İMAMOĞLU 03-10-2019 13:20 "BATSIN SİZİN KÜRDİSTAN DAVANIZ"" 27-09-2019 20:01 15 TEMMUZ DESTANI 20-07-2019 14:06 Başlık 21-06-2019 23:55 Başlık 21-06-2019 23:55
NAMAZ VAKİTLERİ
HAVA DURUMU
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
pazar esnafı
GÜNÜN KARİKATÜRÜ
Bozyazı Fotoğrafçılık
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA