GÜNCEL
Giriş Tarihi : 12-08-2022 17:20

Rus petrolünün gösterge fiyatlara göre spreadi

Rusya'nın enerji kaynaklarına ambargo uygulanması çağrıları, Ukrayna'ya yönelik askeri operasyonların en başından itibaren Batı'da duyulmaya başlandı.

Rus petrolünün gösterge fiyatlara göre spreadi

Rus enerjisine ambargo… Rusya'nın enerji kaynaklarına ambargo uygulanması çağrıları, Ukrayna'ya yönelik askeri operasyonların en başından itibaren Batı'da duyulmaya başlandı. Ancak uygulamada, üç aylık müzakereler ve diğer beş yaptırım paketinden sonra AB, Rusya'dan petrol ve petrol ürünleri ithalatına kademeli bir yasak getirilmesine yaklaşabildi.

 

Rus gazının ithalatına gelince, yasağı henüz tartışılmıyor bile. Sadece birkaç yıl boyunca tüketimini azaltmaya yönelik niyet beyanları var. Başka gaz kaynakları bulmak petrolden çok daha zordur. Tartışmaların dinamiklerine ve petrol ambargosunun kabul edilmesinin karşılaştığı zorluklara bakılırsa, AB'de Rus gazının satın alınmasına oybirliğiyle bağlayıcı bir ambargo uygulamak artık neredeyse imkansız.

 

Rusya’dan ithal edilen enerjinin destinasyonları… Kaynak: Kpler, CSIS Energy Security and Climate Change Program

 

Ambargonun getireceği zorluklar… Rus ham petrolünü bu zaman diliminde ortadan kaldırmak, Ural (Rusya'nın ana ihracat ham petrolü) boru hattı ithalatına dayanan rafineriler için zor olacak. Macaristan, Slovakya ve Çek Cumhuriyeti, İtalya veya Hırvatistan'dan geçen diğer boru hatları aracılığıyla ham petrole erişimi güvence altına alabilir, ancak tartışmalar erken bir aşamadadır. Avrupa Birliği, bu devletlere petrol altyapısını iyileştirmeleri için bir miktar mali yardım sunabilir.

 

Dizel dahil olmak üzere petrol ürünleri daha büyük bir zorluk teşkil ediyor. Rusya tipik olarak Avrupa'nın dizel ithalatının %40 ila 50'sini sağlıyor. Rafinerilerin kapanması ve diğer faktörler nedeniyle son aylarda dünya çapında dizel fiyatları keskin bir şekilde yükseldi ve Avrupa'da rafineriler artık dizel üretmek için kullanılan Rusya'dan gelen yarı rafine petrolden yoksun.

 

AB politika yapıcıları, Rusya'ya yönelik bir petrol ambargosunun ekonomik sonuçlar yaratacağını biliyor ve Von der Leyen, maliyetler konusunda uyardı. Ancak bireysel rafineriler ve şirketler uyum sağlayabilirken, AB politika yapıcıları petrol piyasasındaki altüst oluşları hafife alıyor olabilir.

 

Rusya ihracatı, dünya petrol üretiminin %8'ini oluşturuyor… Kaynak: International Energy Agency, Federal Reserve Bank of Dallas

 

Yaptırımlar Rus ekonomisine gerçekten zarar veriyor mu? Ambargonun maddi olmaktan çok sembolik etkisi, AB'yi Rusya'ya Ukrayna'ya yardım etmekten daha fazlasını ödediği için suçlayan bazılarını tatmin edebilir. Ama aslında, Rus döviz kazançları biraz değişecek. Ayrıca, ambargo nihayet sadece altı ay içinde yürürlüğe girecek, bu da bu süre zarfında Rus ihracatçılarının hayatının çok daha kolay hale geleceği anlamına geliyor. Ani bir yasağın riskleri ortadan kalkacak, işlemlerin yarıda kesilmesi, yüklü tankerlerin denizde bir yerde kalması, ödemelerin muhabir bankalarda olması gibi riskler ortadan kalkacak.

 

Bu arada, ruble döviz kuru, Rusya'nın yüksek hacimli petrol ve gaz ihracatı ile yaptırımları takip eden paralel ithalat çöküşü arasında büyük bir dengesizliğe sahip olduğu gerçeğini yansıtıyor. Bu ticaret fazlası, özellikle Rusya gibi bir ekonomi için iyi bir ekonomik sağlık işareti değildir. Rusya işlenmemiş hammadde ihraç ederken, üretmediği birçok değerli ürünü ithal etmek zorunda. İleri teknoloji ürünleri için, Rusya %45'ten fazla Avrupa'ya, %21 ABD'ye ve sadece %11 oranında Çin'e bağımlıdır. Rusya tabi ki yerli ürünlerle ithalatı ikame ederek yaptırımların etkilerini sınırlamaya çalışabilir. Bu, 2014 yaptırımlarından sonra tarım sektöründe başarı ile yapıldı. Ancak, yüksek teknolojili ürünler için ithal ikamesini sağlamak çok daha zordur.

 

Yaptırımlar kısa vadede Rusya'nın gidişatını değiştirmese bile, bu onların savaşını sürdürmek için sahip olduğu kaynakların miktarını etkilediği için işe yaramaz oldukları anlamına gelmez. Yaptırımlar olmasaydı Rusya deyim yerindeyse 'hem kekini saklayıp hem karnını doyururdu'. Yaptırımlar Putin'i giderek sıkılaşan bir mengeneye kilitleyerek “tereyağı ve silah arasında seçim yapmak (ya silah ya gıda, ne kadar çok silahlanırsan o kadar az tereyağı yersin)” zorunda kalacak.

 

Sonuç? Avrupa'nın Rus petrol ihracatını kısıtlama planı işe yararsa, dünya ciddi bir enerji kriziyle karşı karşıya kalabilir. Tarihsel deneyime dönelim - nükleer anlaşmanın çökmesi ve 2017-2018 yıllarında İran'a yönelik yaptırımların geri dönüşü, petrol fiyatlarını varil başına yaklaşık 50 dolardan 80 dolara yükseltti. Aynı zamanda, İran'ın 3 milyon ihracatının günde yaklaşık 1,3 milyon varili dünya pazarından çıktı.

 

2022'nin başında Rusya günde yaklaşık 5 milyon varil ve günde yaklaşık 2,5 milyon varil petrol ürünü ihraç ediyordu. İran üretimindeki azalma, petrolün altın çağından 2014'e kadar çok fazla kullanılmayan kapasiteye sahip olan Rusya da dahil olmak üzere diğer OPEC+ ülkeleri tarafından hızla telafi edildi (2014 yılında fiyatların çöküşünden önce yapılan yatırımların ataleti).

 

Rusya'nın 2020'den 2021 dönemlerinde, Ukrayna'nın işgalinden önce ve işgal sonrasında 2030'a kadar bir tahminle ham petrol üretimi (günde milyon varil olarak)… Kaynak: Rystad Energy, Statista

 

Şimdi durum tamamen farklı. Petrol endüstrisindeki yatırımlar ve maliyetler sekiz yıldır düşüyor. OPEC+ ülkeleri yeni üretim kapasiteleri yaratmıyor. 2014'ten sonra başlayan bu eğilim, ancak 2020'nin başlarında petrol piyasasında yaşanan pandemi ve dramatik olaylar sonucunda yoğunlaştı.

 

Sonuç olarak, Rusya dışındaki dünyada serbest kapasite şu anda BAE'de (günde yaklaşık 1,5 milyon varil) ve Suudi Arabistan'da (yaklaşık 2 milyon varil) var. ABD Devlet Petrol Bilgi Servisi'ne göre Amerikan üretimi 2022'de günde 0,7 milyon varil büyüyebilir. Dünyanın geri kalanı üretimi mevcut seviyelerde tutmaya çalışmakta pek başarılı değil. OPEC+ ülkeleri, üretimi birkaç aydır üzerinde anlaşmaya varılan hızda bir düzeye çıkaramadı.

 

Haziran başında OPEC+, bu yılın yaz-sonbahar dönemi için hızlandırılmış üretim büyümesi üzerinde anlaştı, ancak bu hızlanma başarılı olsa bile, üretim seviyesini yalnızca 2021'den itibaren olan eski arz seviyelerine döndürecek. Bu arada ticari petrol rezervleri, ABD yetkilileri ticari rezervler üzerindeki baskıyı hafifletmeye çalışarak piyasadaki stratejik petrol rezervinden günde 1 milyon varil satsa da, ABD’de son beş yılın en düşük seviyesinde.

 

Büyük olasılıkla, tüm Rus ihracatı durdurulmayacak. Asgari olarak, şu anda Asya'ya giden hacimleri durdurmak pek mümkün değil. Rus ihracatının yarı yarıya azalacağını koşullu olarak varsayarsak, dünya petrol ve petrol ürünleri dengesi günde 3-4 milyon varil eksik olacaktır.

 

Bir yandan, Avrupa yaptırımlarının tasarımı, sonsuza kadar olmasa da uzun yıllardır uygulandıklarını açıkça ortaya koyuyor. Görünüşe göre, siyasi cephedeki değişikliklerin olacağı zamana kadar, karbondan arındırılmış Avrupa'nın artık Rus veya başka bir petrole ihtiyacı olmayacağı varsayılıyor. Bu, petrol sektöründeki potansiyel yatırımcılara güven veriyor gibi görünüyor.

 

Yaklaşan ve görünüşe göre neredeyse kaçınılmaz olan enerji krizi, politikacıları zor bir ikilem içine sokuyor. Bir yandan, karbon dışı enerji kaynaklarına enerji geçişinin önemli ölçüde hızlanması ve ek yatırımlar alması muhtemeldir. Sonuçta, şimdi gelecekte bir iklim felaketini önlemekten çok bugünden enerji güvenliğini sağlamaktan bahsediyoruz. Vladimir Putin'in önümüzdeki kışı dondurma tehdidi, Greta Thunberg'in on yıl içinde çok sıcak bir yaz olacağı tahminlerinden çok daha etkili oldu.

 

Hükümetlerin, petrol ve gaz projelerindeki yatırımcıların yeterli bir yatırım getirisi elde etmelerini sağlamak için planlar geliştirmesi veya mevcut acil durumlarda yaratılan kapasiteleri geri satın almak ve hizmetten çıkarmak için programlar önermesi gerekebilir.

Kaynak Tera Yatırım
Hibya Haber Ajansı

Mithat ÜNALMithat ÜNAL

Mithat ÜNAL Gazete Sahbi